3-9-2020, 9:0 GMT+7

Hướng đi mới trong du lịch giáo dục tại các di sản, di tích

 Phát triển du lịch gắn với giáo dục di sản có tác động lớn tới việc giữ gìn, bảo tồn di sản bền vững, góp phần lan tỏa thông điệp bảo vệ di sản tới cộng đồng. Sau thời gian triển khai, hoạt động giáo dục di sản đã có nhiều cách làm mới và linh hoạt hơn. Tuy nhiên với những người công tác trong các bảo tàng, di tích, giáo dục di sản vẫn còn nhiều điều trăn trở.


Học sinh thảo luận dưới sự hướng dẫn của cán bộ giáo dục


Thụ động trong tiếp nhận

Theo chị Ngọc Hà – Trưởng phòng Giáo dục Truyền thông, Trung tâm Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, đơn vị thường phối hợp với các trường học cho học sinh đến Văn Miếu – Quốc Tử Giám tham quan, làm lễ dâng hương. Tuy nhiên với nhiều bạn trẻ, việc tham quan tại các bảo tàng, di tích không thu hút bằng so với đến các khu vui chơi – giải trí, trung tâm thương mại. Mặt khác, nhiều đoàn học sinh có số lượng quá đông dẫn đến việc khi đến tìm hiểu thông tin, các bạn sẽ chỉ “nghe 10 hiểu 5”, về đến nhà sẽ quên mất.

Trong khi đó, theo đại diện Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, những chuyến tham quan của học sinh hiện nay theo chương trình tour của các công ty du lịch. Vì hiệu quả kinh tế, số lượng tham gia tour và sự an toàn các em được quan tâm hơn cả. Từ đó phần nào cũng dẫn tới kiến thức về di sản, di tích gần như không để lại ấn tượng nhiều đối với các em sau chuyến đi. Và như vậy, hiệu quả giáo dục di sản không thể đạt được mục đích như mong đợi.

Để di sản thực sự gần gũi với học sinh, việc tiếp cận với di sản từ sớm, thay đổi tư duy từ lúc còn bé và khiến các em thực sự yêu thích, từ đó tìm hiểu về di sản là điều rất quan trọng. Chị Ngọc Hà chia sẻ, “khi vào các trang web của bảo tàng, di tích nước ngoài, họ có cả một chương trình trải nghiệm, có khi gọi là giáo dục, có khi gọi là dạy và học. Chương trình đó được xây dựng cho học sinh có sự trải nghiệm chủ động thực sự, do đó mang lại hiệu quả tốt hơn nhiều”.
 

Không gian trải nghiệm in tranh trên giấy tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám


Định hướng du lịch giáo dục với cách làm mới

Giáo dục di sản là một phần quan trọng trong du lịch, cần có sự liên kết giữa ban quản lý các di tích, di sản với các trường học để đưa ra những chiến lược phát triển phù hợp, nhất là với đối tượng khách trong lứa tuổi học sinh.

Theo chị Ngọc Hà, điều quan trọng trong xây dựng chương trình tham quan cho học sinh tại di tích, bảo tàng là phải tạo được sự chuyên biệt, phù hợp với từng lứa tuổi. Tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, BQL đã phát triển các chương trình giáo dục di sản theo từng lứa tuổi. Với mỗi chương trình đề ra, mục tiêu chính là tạo sự thích thú và giúp các em nhớ lâu hơn về giá trị của các di tích, di sản. Điển hình, với chương trình “Ô kìa Con Nghê”, các bé học mầm non sẽ được tô màu, người hướng dẫn sẽ có cách giao tiếp đặc biệt với các em. Còn học sinh cấp 1 sẽ được yêu cầu làm phiếu điều tra và chủ động thu thập kiến thức. Chẳng hạn, các bạn học sinh lớp 4 sẽ được yêu cầu tìm hiểu về các bia tiến sĩ, có bao nhiêu bia, trên mỗi bia có những bao nhiêu người được khắc tên, bia nào nứt vỡ, bia nào mờ chữ. Điều này có liên quan chặt chẽ với chương trình học của các em về thời kỳ Hậu Lê. Từ tháng 11/2019, Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng đã sử dụng gian phòng lớn làm trung tâm trải nghiệm với đầy đủ vật chất phục vụ cho các em nhỏ.

Tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, thông tin về các di sản, di tích liên quan đến các môn học như Sinh học, Hóa học, Văn học, Vật Lý, Lịch Sử,... được lồng ghép vào thuyết minh cụ thể, tạo được sự hứng thú khám phá cho học sinh. Chị Vũ Hồng Nhi – Phó Trưởng phòng Giáo dục, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho biết, “chúng tôi hướng dẫn các em quá trình để làm ra một sản phẩm gốm, người thợ cần biết đến những kiến thức gì, liên quan đến các yếu tố về sinh hoạt, văn hóa như thế nào. Tùy từng bài học sẽ có những hướng dẫn, thuyết minh phù hợp và khuyến khích các em đưa ra cách hiểu của mình”. Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đang có những đổi mới để khắc phục nhược điểm trong hoạt động giáo dục di sản như tăng cường hơn các chương trình vào mùa Hè với những nội dung chuyên sâu như Trở về Tuổi thơ, Vui hè: Kỳ nghỉ khó quên.

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội cũng là điểm tạo điểm nhấn trong giáo dục di sản. Với sự hỗ trợ từ UNESCO và Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Trung tâm đã phát triển các chương trình giáo dục di sản như “Em làm nhà khảo cổ”, giáo dục di sản tại Hoàng Thành Thăng Long. Các triển lãm, trưng bày định kỳ, chuyên đề tại khu di sản đều dành những nội dung và bố trí không gian trải nghiệm, tương tác cho trẻ em. Các chương trình này đem lại nhiều cảm xúc, giúp các em tìm về cội nguồn xưa và trân trọng những giá trị văn hóa cha ông để lại. Thông qua những hoạt động này, du lịch giáo dục di sản sẽ có cơ hội phát triển và gần gũi hơn với thế hệ trẻ hiện nay.

Phát triển giáo dục di sản chính là hướng đến việc bảo tồn giá trị di sản một cách bền vững. Thông qua hoạt động du lịch này, các em cũng học được cách ứng xử sao cho đúng mực, tăng cường các kỹ năng và khuyến khích những cách làm sáng tạo phù hợp với lứa tuổi sau những chuyến tham quan di sản, di tích.

“Phải có những cách làm mới thì mới kéo được khách đến, kéo được học sinh đến và nếu thế thì phải có sự đầu tư cả về kinh phí, con người và nguồn lực”, chị Ngọc Hà chia sẻ về du lịch giáo dục tại các di sản, di tích.

Khải Bình - Hà Trang (baodulich.net.vn)